Қазақстандағы жылжымайтын мүлікті кепілге алған несиелер, микрокредиттер, шағын несиелер және жедел қолма-қол ақша: 2025 жылы нені білу керек?

Жылжымайтын мүлікті кепілге қою арқылы микрокредиттер — Қазақстан тұрғындары арасында ең сұранысқа ие қаржылық құралдардың бірі.

Егер сізге шұғыл ақша қажет болып, банктердің стандартты несиелері қолжетімсіз немесе мөлшерлемелері тым жоғары болса — жылжымайтын мүлікті кепілге қою тиімді нұсқа болуы мүмкін. Бұл мақалада 2025 жылы енгізілген өзгерістерді, жаңа ережелерді, маңызды жайттарды және мұндай қарыздың қай кезде тиімді екенін түсіндіремін.

«Жылжымайтын мүлікті кепілге қою арқылы кредит» нені білдіреді?

Жылжымайтын мүлікті кепілге қою арқылы берілетін кредит немесе микрокредит — бұл қарыз түрі, онда кепілзат ретінде пәтер, үй, коммерциялық нысан және басқа да мүліктер қолданылады.Қарыз алушы ақша алады, ал кредитор кепілдікке ие болады: міндеттемелер орындалмаған жағдайда, кепілдегі мүлік кредитордың пайдасына берілуі мүмкін.

2025 жылғы өзекті өзгерістер мен жаңалықтар

1. Табысқа қойылатын талаптардың қатаңдауыЖақында Қазақстандағы банктер мен МҚҰ (микроқаржы ұйымдары) тек қана қарыз алушының ресми табысын есепке алуға міндеттелді. Жанама табыстар (мысалы, картадан өтетін, бірақ ресми құжатталмаған түсімдер) енді қабылданбайды. Бұл халықтың қарыз жүктемесін азайтуға бағытталған шара.

2. Кепілсіз қарыздарға шектеулер. Кепілсіз 5 жылдан артық мерзімге несие беру заңмен тыйым салынды; ал 3–5 жылдық қарыздар «жоғары тәуекелді» санатқа енгізілді.

3. Кепілдің жаңа түрлері: цифрлық активтер «Банктер туралы» заң жобасында кредит беру кезінде цифрлық қаржылық активтерді кепіл ретінде пайдалануға рұқсат ету ұсынылуда. Үш санат қарастырылған: стейблкоиндер, активтермен қамтамасыз етілген цифрлық құралдар, токенизацияланған қаржы құралдары. Бұл криптоактивтері бар азаматтар үшін жаңа мүмкіндік болуы ықтимал.

4. Қарыз жүктемесі бойынша жаңа нормаларАй сайынғы төлем сомасы табыстың белгілі бір үлесінен аспауы тиіс. Ресми табысы жоқ немесе бұрынғы қарыздары бойынша кешіктірген тұлғаларға ірі көлемде кепілдікке несие алу қиындайды.

Жылжымайтын мүлікті кепілге қою арқылы микрокредиттің артықшылықтары мен тәуекелдері

Артықшылықтары

• Кепілдің арқасында әдеттегі тұтынушылық несиеге қарағанда ірі сома алуға болады.

• Ұзақ мерзім (5–10 жылға дейін), бұл ай сайынғы төлемді азайтады.

• Кейбір МҚҰ-ларда табысты қатаң дәлелдеуді қажет етпейді.

• Жылдам рәсімдеу — кейде 1–2 күн ішінде.

Тәуекелдері

• Жоғары пайыздық мөлшерлеме (ЖТСЗ), әсіресе табыс толық дәлелденбесе немесе кредитор МҚҰ болса.

• Міндеттемелер орындалмаған жағдайда мүлікті жоғалту қаупі бар.

• Жасырын комиссиялар мен сақтандыру — банктер көбінесе мүлікті сақтандыруды, ұйымдастыру комиссияларын талап етеді.

• Жылжымайтын мүлікті бағалаудағы мәселелер: ликвидтіліктің төмендігі, заңдық сұрақтар (қайта жоспарлау, жер мәртебесі және т.б.).

Кімдер микрокредит ала алады: талаптар

• ҚР азаматтығы.

• Жасы: әдетте 21-ден 65 жасқа дейін; кейде — 70 жасқа дейін, егер қарызы жоқ болса.

• Кепілге қойылатын нысан: пәтер, үй, коммерциялық жылжымайтын мүлік. Заңды түрде рәсімделген болуы қажет.

• Құжаттар: меншік құқығын растайтын құжаттар, техникалық паспорт, табыс туралы анықтамалар (талап етілген жағдайда).

Қарыз алушыға арналған чек-лист: тиімді нұсқаны қалай таңдау керек

1. Пайыздық мөлшерлемелер мен ЖТСЗ-ды салыстырыңыз. Номиналды мөлшерлемеден бөлек, кредиттің толық құнын (комиссиялар, сақтандыру, ұйымдастыру шығындары) есептеңіз.

2. Жылжымайтын мүліктің бағасынан қанша пайыз берілетінін анықтаңыз. Кейде 70–80%-ға дейін, ал кейде тек 50–60%.

3. Кредит мерзімін нақтылаңыз. Мерзім ұзақ болған сайын ай сайынғы төлем азаяды, бірақ артық төлем өседі.

4. Төлем табыстың қандай үлесін құрайтынын біліңіз. Жаңа заң бойынша банктер төлемдердің ресми табыстан аспауын қадағалайды.

5. Жылжымайтын мүліктің заңдық тазалығын тексеріңіз:

   • Қарыздар, ауыртпалықтар, сот істері болмауы керек.

   • Барлық құжаттар дұрыс рәсімделген, қайта жоспарлау заңдастырылған болуы қажет.

   • Нысан ресми реестрде тіркелген.

6. Шартты мұқият оқыңыз. Кешіктіргендегі айыппұлдар, мерзімінен бұрын төлеу талаптары, қызмет көрсету комиссиялары мен сақтандыру міндеттемелеріне назар аударыңыз.

Қорытынды

Жылжымайтын мүлікті кепілге қою арқылы микрокредит — үлкен сома қажет болғанда, ал банктердің шарттары тым қатаң болғанда пайдалы құрал. Бірақ ол бәріне бірдей қолайлы емес. Маңыздысы:

• кредитордың шарттары сізге сәйкес келетініне көз жеткізу;

• тұрақты табысыңыз бен заңды тұрғыда таза мүлкіңіздің болуы;

• кредитті уақтылы төлей алатыныңызды бағалау.

2025 жылғы жаңа заңнамалық өзгерістерді (ресми табыс, қарыз жүктемесін шектеу, жаңа кепіл түрлері) ескере отырып, таңдау процесіне барынша жауапкершілікпен қарау қажет.

Қазақстандағы жылжымайтын мүлікті кепілге алған несиелер, микрокредиттер, шағын несиелер және жедел қолма-қол ақша: 2025 жылы нені білу керек?

Қазақстандағы жылжымайтын мүлікті кепілге алған несиелер, микрокредиттер, шағын несиелер және жедел қолма-қол ақша: 2025 жылы нені білу керек?